DHARMA PUREE VARNANAM
श्री लक्ष्मी नरसिंहसंस्कृतांध्र कळाशाला,
****************************************
अयिकरिकर्णिक ! मूषिकवाहन!! पर्वतजासुत ! सांबप्रिय !
रूपं स्मरामि तव चेन्न मनोहरं मे,
तज्जीवनं मम निरर्थकमेव शंभो ॥
प्रातः कालवर्णनं गोदावरी
लक्ष्मीनृहरेःपदाब्जलसिता ब्रह्मादिदेवैर्युता
या रामार्चितरामलिंगनिलया भक्ताघविध्वंसिनी
यस्याः प्राग्दिशि गौतमी रविकरान् प्रक्षालयंती सदा,
सॆयं धर्मपुरी सनातनपुरं क्षेत्रं सतीर्थं महत्॥1||
गोदावरीगतसुरार्पणकौतुकेंदुः,
पीयूषभांडपरिपूर्णसुधाकरो ऽयम् |
वीचीनिबद्धप्रतिबिंबतनुर् नितातं
सूर्योदये लसति गच्छति खान्निशेशः ॥2||
गोदावरीवरजलेषु विनोदमिच्छुः
तारायुतो वरतरंगहृतात्मरूपः।
आवृत्य वार्वसितकैरवमात्मबंधुं,
सूर्योदये लसति गच्छति खाद्धिमांशुः॥3||
निष्कास्य द्विजराट् तमोऽन्धपटलं यात्येकतो ह्यंबरात्
निद्रामुद्रितमानवान् द्विजवराः जाग्रंति रावैर्मुहुः|
छित्त्वाऽन्धं द्विजकांतिभिर् द्विजवराः श्राव्यंति वेदश्रुतीः ,
प्रातर् धर्मपुरीपुरस्य हि जनान् कुर्वंति चैतन्यकान् ॥4||
गौतम्यास्तु तरंगपंक्तिनिनदैर् माधुर्यमापूर्यते,
आब्राह्मी हरिताश्च छात्रवटवः पूर्यंति वेदश्रुतीः।
गावोऽम्भेति नदंति वत्सकगणं स्वोधास्यदानाय ताः
प्रातर् धर्मपुरं हि मंगळकरैर् ध्वानैः पवित्रीकृतम्॥5||
यस्यां ब्राह्मणपुंगवैरनुदिनं सुस्नातलिप्तांगकैः,
गायत्री श्रुतिराव सुस्वरगळैर् दत्तांजलिर् भास्करः ।
स्नात्वा क्षालितरश्मिभिर् नरहरिं संद्रष्टुकामो मुदा,
निद्रामुद्रितपद्ममुन्नयति यः संसेवनाय प्रभॊः ॥6||
गोदावरीविमलवारितरंगहॄद्यैर्,
यत्कैरवैर् रतिमुपेत्य मुदा निशांते ।
इंदौ गते हि कमलानि निमीलितानि
उन्मील्य भास्करकरैर् विकसंति प्रातः ॥7||
ये चैव बद्धतनवः कमलोदरेषु,
भृंगा हि भानुहृतचित्तमुमुक्षवस्ते ।
संतुष्टभास्करकरैः सुविमुक्तसंगाः ,
गीतोपदेशकवरा ननु यांति चोर्ध्वम्॥8||
श्री वैष्णवा नृहरिसेवनतत्पराश्च,
दिक्पूर्यमाणशुभमंगळवाद्यघोषैः।
गोदोदपूर्णवरहेमघटा निवृत्य,
भ्राजन्नृसिंहचरणाब्जकहृष्टचित्
गायंति प्रोद्गलितगानयुता स्तु नार्यः ॥17||
मालां क्वचिद्धि धनुराकृतिभंक्वचिच्च,
खड्गं क्वचिन्ननु सुदर्शनरूपमन्यत्।
भिन्नैः सदाकृतिविशेषगणैर् बलाकाः,
बध्नंति धर्मपुरमंबरवीथिमार्गम्॥18||
धर्मपुरीवर्णनम
कोरिडे विश्वनाथ शर्मा, संस्कृतोपन्यासकः ,श्री लक्ष्मी नरसिंहसंस्कृतांध्र कळाशाला,
****************************************
अयिकरिकर्णिक ! मूषिकवाहन!! पर्वतजासुत ! सांबप्रिय !
नुतजनपोषक ! षण्मुखसेवित ! शंकरचुंबितफालतट!।
वरचतुराननदेवगणार्चित ! दानवभंजक ! दासरत!
जय गणनायक ! विघ्नविनाशक ! धर्मपुरीजनपाल विभो!
अयिनिजमूर्धजपाशजटोद्भवगौतमजासि
वररघुवंशकळानिधिकीर्तितरा
निजवरभक्तकृताघविनाशक दासजनार्थितदानरते!
जय रजनीकरभूषितशेखर! धर्मपुरीविलसन्निलय!, ||
त्वद्दर्शनं यदि लभे न तु नीलकंठ!
नामं भजामि यदि कंठगतं न ते हि।
वररघुवंशकळानिधिकीर्तितरा
निजवरभक्तकृताघविनाशक दासजनार्थितदानरते!
जय रजनीकरभूषितशेखर! धर्मपुरीविलसन्निलय!, ||
त्वद्दर्शनं यदि लभे न तु नीलकंठ!
नामं भजामि यदि कंठगतं न ते हि।
तज्जीवनं मम निरर्थकमेव शंभो ॥
प्रातः कालवर्णनं गोदावरी
लक्ष्मीनृहरेःपदाब्जलसिता ब्रह्मादिदेवैर्युता
या रामार्चितरामलिंगनिलया भक्ताघविध्वंसिनी
यस्याः प्राग्दिशि गौतमी रविकरान् प्रक्षालयंती सदा,
सॆयं धर्मपुरी सनातनपुरं क्षेत्रं सतीर्थं महत्॥1||
गोदावरीगतसुरार्पणकौतुकेंदुः,
पीयूषभांडपरिपूर्णसुधाकरो ऽयम् |
वीचीनिबद्धप्रतिबिंबतनुर् नितातं
सूर्योदये लसति गच्छति खान्निशेशः ॥2||
गोदावरीवरजलेषु विनोदमिच्छुः
तारायुतो वरतरंगहृतात्मरूपः।
आवृत्य वार्वसितकैरवमात्मबंधुं,
सूर्योदये लसति गच्छति खाद्धिमांशुः॥3||
निष्कास्य द्विजराट् तमोऽन्धपटलं यात्येकतो ह्यंबरात्
निद्रामुद्रितमानवान् द्विजवराः जाग्रंति रावैर्मुहुः|
छित्त्वाऽन्धं द्विजकांतिभिर् द्विजवराः श्राव्यंति वेदश्रुतीः ,
प्रातर् धर्मपुरीपुरस्य हि जनान् कुर्वंति चैतन्यकान् ॥4||
गौतम्यास्तु तरंगपंक्तिनिनदैर् माधुर्यमापूर्यते,
आब्राह्मी हरिताश्च छात्रवटवः पूर्यंति वेदश्रुतीः।
गावोऽम्भेति नदंति वत्सकगणं स्वोधास्यदानाय ताः
प्रातर् धर्मपुरं हि मंगळकरैर् ध्वानैः पवित्रीकृतम्॥5||
यस्यां ब्राह्मणपुंगवैरनुदिनं सुस्नातलिप्तांगकैः,
गायत्री श्रुतिराव सुस्वरगळैर् दत्तांजलिर् भास्करः ।
स्नात्वा क्षालितरश्मिभिर् नरहरिं संद्रष्टुकामो मुदा,
निद्रामुद्रितपद्ममुन्नयति यः संसेवनाय प्रभॊः ॥6||
गोदावरीविमलवारितरंगहॄद्यैर्,
यत्कैरवैर् रतिमुपेत्य मुदा निशांते ।
इंदौ गते हि कमलानि निमीलितानि
उन्मील्य भास्करकरैर् विकसंति प्रातः ॥7||
ये चैव बद्धतनवः कमलोदरेषु,
भृंगा हि भानुहृतचित्तमुमुक्षवस्ते ।
संतुष्टभास्करकरैः सुविमुक्तसंगाः ,
गीतोपदेशकवरा ननु यांति चोर्ध्वम्॥8||
श्री वैष्णवा नृहरिसेवनतत्पराश्च,
दिक्पूर्यमाणशुभमंगळवाद्यघोषैः।
गोदोदपूर्णवरहेमघटा निवृत्य,
निर्यांति वेदपठनैर् भृतदेवचित्ताः ॥9||
गोपालबालकगणैर् धृतहस्तदंडैः,
गावो मुदा प्रतिगृहात् किल मुक्तबंधाः ।
वात्सल्यदत्तपयसोऽन्वयगोगणाश्च ,
गोदावरीतटवनं ह्युपयान्ति धीरम्॥ 10||
कोक्कोरकोध्वनियुतैर् ननु कुक्कुटैश्च,
दिक्पूर्यमाणनिनदैः प्रविमुक्तकंठैः ।
जाग्रंति येन हि विबुध्य वर त्यक्त मंचाः ,
यद्गौतमीनिवहनाय जनास्तु यांति ॥11||
यद्गायतो बुध सदाशिव विश्वनाथौ
राजन्नशास्त्रिकृतवाङ्मयसेवनं तु, ।
प्राभातिकं ननु सकीर्तनचित्तजिह्वाः,
गोदावगाढतनवः स्वगृहाणि यांति ॥12||
गोदां हि गोपतरुणीमणयस्तरण्यां,
गोक्षीरपूरितघटाः बहवो तरन्त्यः ।
ग्रामं प्रविश्य मधुरस्वरकंठरावैः,
उद्घोषयंति ननु विक्रयणाय दुग्धम्॥13||
कन्या गृहांगणतलं परिशुध्य चाद्भिः,
कृत्वा मुदा रजितभासितरंगवल्लीम् ।
संदीप्तगोमयगिरिप्रतिमा विधाय ,
कुर्वंति चापहृतचित्तजना हि मार्गम्॥14||
गंगे ! त्रिविक्रमपदोद्भवि ! हे सुरार्च्ये !
त्रैलोक्यपावनि! शिवजटाहृतवारिरूपे! । ?
विध्वस्त गौतममहर्षिकृताघराशे!
' त्वं जागृहीत्युषसि भक्तवराः स्तुवंति॥15||
अभ्यागता विविधदेशसमागताश्च,
अबालवृद्धपुरवासगणाश्च वीथ्याम्।
स्नात्वाऽऽगतान् द्विजवरानभिवंद्य नम्राः,
गोदानिमज्जनपरास्त्वरितं प्रयांति ॥16||
श्रीशेषयोक्तनिगमांतभृतात्मतत्
यन्नारसिंहशतकं हरिभक्तिसारं, गोपालबालकगणैर् धृतहस्तदंडैः,
गावो मुदा प्रतिगृहात् किल मुक्तबंधाः ।
वात्सल्यदत्तपयसोऽन्वयगोगणाश्च ,
गोदावरीतटवनं ह्युपयान्ति धीरम्॥ 10||
कोक्कोरकोध्वनियुतैर् ननु कुक्कुटैश्च,
दिक्पूर्यमाणनिनदैः प्रविमुक्तकंठैः ।
जाग्रंति येन हि विबुध्य वर त्यक्त मंचाः ,
यद्गौतमीनिवहनाय जनास्तु यांति ॥11||
यद्गायतो बुध सदाशिव विश्वनाथौ
राजन्नशास्त्रिकृतवाङ्मयसेवनं तु, ।
प्राभातिकं ननु सकीर्तनचित्तजिह्वाः,
गोदावगाढतनवः स्वगृहाणि यांति ॥12||
गोदां हि गोपतरुणीमणयस्तरण्यां,
गोक्षीरपूरितघटाः बहवो तरन्त्यः ।
ग्रामं प्रविश्य मधुरस्वरकंठरावैः,
उद्घोषयंति ननु विक्रयणाय दुग्धम्॥13||
कन्या गृहांगणतलं परिशुध्य चाद्भिः,
कृत्वा मुदा रजितभासितरंगवल्लीम् ।
संदीप्तगोमयगिरिप्रतिमा विधाय ,
कुर्वंति चापहृतचित्तजना हि मार्गम्॥14||
गंगे ! त्रिविक्रमपदोद्भवि ! हे सुरार्च्ये !
त्रैलोक्यपावनि! शिवजटाहृतवारिरूपे! । ?
विध्वस्त गौतममहर्षिकृताघराशे!
' त्वं जागृहीत्युषसि भक्तवराः स्तुवंति॥15||
अभ्यागता विविधदेशसमागताश्च,
अबालवृद्धपुरवासगणाश्च वीथ्याम्।
स्नात्वाऽऽगतान् द्विजवरानभिवंद्य नम्राः,
गोदानिमज्जनपरास्त्वरितं प्रयांति ॥16||
श्रीशेषयोक्तनिगमांतभृतात्मतत्
भ्राजन्नृसिंहचरणाब्जकहृष्टचित्
गायंति प्रोद्गलितगानयुता स्तु नार्यः ॥17||
मालां क्वचिद्धि धनुराकृतिभंक्वचिच्च,
भिन्नैः सदाकृतिविशेषगणैर् बलाकाः,
बध्नंति धर्मपुरमंबरवीथिमार्गम्॥18||
पित्राज्ञया गतवनो रघुरामचंद्रः,
स्नात्वा च यत्र पितरं त्वकरोद्धि तृप्तम्।
भक्त्यार्चयत् स्वकृतसैकतलिंगमूर्तिं,
तद्गौतमीस्थसिकता हि पुनंति भक्तान्॥19||
संकल्पमंत्रपठना वटवा स्तु केचित्,
केचिन्निमज्जनपरा हरशब्दपूर्वम्।
संध्यांत्वुपासनपराः सुनिमीलिताक्षाः
गोदाजलेषु विधिकर्मरता द्विजा हि ॥20||
स्नात्वा च यत्र पितरं त्वकरोद्धि तृप्तम्।
भक्त्यार्चयत् स्वकृतसैकतलिंगमूर्तिं,
तद्गौतमीस्थसिकता हि पुनंति भक्तान्॥19||
संकल्पमंत्रपठना वटवा स्तु केचित्,
केचिन्निमज्जनपरा हरशब्दपूर्वम्।
संध्यांत्वुपासनपराः सुनिमीलिताक्षाः
गोदाजलेषु विधिकर्मरता द्विजा हि ॥20||
श्रीनारसिंह वचसा त्वनुलात्मजः किं
आज्ञापयेत् कपिकुलं पुररक्षणार्थम्।
यत् त्रासयंति शठबुद्धिनरांस्तु वीथ्यां
सौधाग्रभागविहरद् वरवानरा हि ॥21||
उद्यद्दिनेशकिरणैर् ज्वलदग्नितेजः ,
स्नातानुलिप्तवरभक्तसमाह्वनाय ।
यद् राजगोपुरमहो हरिमंदिरस्य ,
धीरं विलोकयति पूर्वदिशाभिमुख्यम् ॥22||
यद्राजगॊपुरगवाक्षकवाटमार्गात्
आवृत्य पक्षिनिवहान् खलु मॆघमालाः ।
गच्छंति मंदिरमहॊ शुभकृष्णवर्णाः ,
द्रष्टुं रमानरहरिं विनता निनादैः ॥ 23 ||
ब्रह्मादि देवगमनाय शुभांकितं हि
भक्ताग्रदैत्यगमनाय महोन्नतं च ।
यत्स्वागतादरणपूर्वक भृत्यवर्गं
यद्राजगोपुरमहो किमु वर्णशक्यम् ॥ 24||
दीव्यत् सुवर्णकलशैर् ननु भ्राजमानं, ?
आकाशचुंबनपरं शिखराग्रभागम्।
आदित्यदैत्यप्रतिमाहृतचित्तहृद्
यद्राजगोपुरमहो किमु वर्णशक्यम् ॥ 25||
दैनंदिकेन विधिना गगनान्तरालात्
सप्ताश्ववाहनरथं त्वधिरूढभानुम् ।
आयांतमाह्वयति हि श्रममोचनाय ,
यद् गोपुरं धृतकपोत सुपुष्पमालम्॥ 26||
वराहतीर्थम्
यस्मिन् मुदा निवहनाद्धि सभार्यकश्च,
चिंतामणिः परमवाप हि मुक्तिमार्गम् ।
चिंतमणीति यदगाद्धि सरः प्रसिद्धं,
वाराहतिर्थमिह राजति धर्मपुर्याम् ॥ 27||
लक्ष्मीनृसिंहविभुदर्शनसाभिलाषं
ग्रामं प्रविष्टमतिथिं ननु सादरेण ।
भृंगानुरंजितसुमंगळवाद्यघोषैः
सुस्वागतं वदति चेह वराहतीर्थम् ॥ 28||
उत्थाय चैकचरणं च निमील्य नेत्रे
ध्यानैकचित्तविलसज्जलधिप्रसुप्
निष्किंपमानलसदंगविभासवृक्षाः ,
किं तापसाननुसरंति बका हि तीरे ॥29||
प्रातः सदा ? मुकुलीकृतहस्तकुड्मं ?
संतुष्टकं विकसिताननपद्मबृंदम् \
अभ्यागताय मधुपाय विनम्रभावैः ,
दत्त्वा हि मधुपर्कमनन्यचित्तं
वाराहतीर्थमिह शिक्षति चातिथेयम् ॥ 30||
लोकैकरक्षणविधौ हतहेमनेत्रः ,
श्रीशो धृतक्षितिमृदंकितदंष्ट्रभागान् |
प्रक्षाल्य पूतमकरोत्स तीर्थम्
वाराहतीर्थमिह राजति धर्मपुर्याम् ॥ 31||
